تا زبانشان به گفتن آن رام شد ، دنبالش خداى تعالى اين آيه را نازل كرد : « * ( آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْه مِنْ رَبِّه وَالْمُؤْمِنُونَ ) * . . . » و چون مردم به مضمون اين آيه عمل كردند ، و به خدا و ملائكه و كتب و رسولان خدا ايمان آوردند ، خداوند آيه قبلى را كه مىفرمود : * ( « إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوه » ) * را با جمله : « لا يُكَلِّفُ اللَّه نَفْساً إِلَّا وُسْعَها . . . » نسخ فرمود . « 1 » مؤلف : اين روايت را الدر المنثور هم از احمد ، و نيز از مسلم و ابى داود ( در كتاب ناسخش ) ، و ابن جرير و ابن منذر و ابن ابى حاتم از ابى هريرة آورده ، و قريب به اين مضمون را به چند طريق از ابن عباس نقل كرده ، و مساله نسخ را به چند طريق از غير ابن عباس مانند ابن مسعود و عايشه نيز نقل كرده است . « 2 » و از ربيع بن انس نقل كرده كه گفته : آيه مورد بحث محكم است ، يعنى نسخ نشده ، چيزى كه هست منظور از محاسبه ( اين نيست كه در قيامت در برابر نيتها و يا صفات بد هم كيفر خواهد بود ، بلكه مراد ) اين است كه خداى تعالى در قيامت ( از احوال و اوصاف درونى ) و از اعمال شما خبر مىدهد . و از ابن عباس به چند طريق نقل كرده كه گفته است : آيه شريفه مخصوص كتمان شهادت و اداى آن است ، پس آيه از آيات محكمه است و نسخ نشده . و از عايشه هم روايت كرده كه گفت : منظور از محاسبه اى كه در آيه آمده ، غم و اندوهى است كه به شخص عازم به گناه در اثر ترك آن گناه مىرسد ، پس آيه به حكم اين روايت محكم است نه منسوخ . و از طريق على ع از ابن عباس روايت كرده كه در تفسير آيه : * ( « وَإِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوه » ) * گفته ، اين آيه در باره ظاهر و باطن شما است ، مىفرمايد : خداوند با آن دو به حساب شما مىرسد ، پس اين آيه نسخ نشده ، ولى وقتى خدا خلائق را در قيامت جمع مىكند ، مىفرمايد : من شما را به آنچه در دل پنهان مىكرديد ، و حتى ملائكه من هم از آنها خبردار نشدند ، خبر مىدهم ، و اما خداوند مؤمنين را بعد از خبر دادن در مورد آنچه به دل گذرانده‌اند مىآمرزد ، و اما اهل شك و ترديد را خبر مىدهد به تكذيبى كه در دل نهان داشتند ، « وَلكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ » « 3 » .

--> ( 1 ) صحيح مسلم ج 2 ص 145 ( 2 ) تفسير الدر المنثور ج 1 ص 374 ( 3 ) سوره بقره آيه 225